ANATOMIA PSA
Nauka o budowie ciała psa, jego układów i narządów. Jest gałęzią anatomii zwierzęcej i w sposób szczegółowy opisuje budowę makroskopową i umiejscowienie w organizmie psa poszczególnych narządów, czy też układów. Nauka ta jest nieodzownym elementem studiów weterynaryjnych.
Opis ogólny zewnętrzny
1. Czoło
2. Stop - inaczej przełom czołowo-nosowy, krawędź czołowa, w kynologii – określenie miejsca na górnej powierzchni głowy psa, w którym czoło przechodzi w kufę, a dokładniej w grzbiet nosa.

U niektórych ras psów stop jest wyraźnie zaznaczony (wyrazisty), u innych zaznaczony, a u pozostałych nie jest zaznaczony – jego linia jest płynna, bez wyraźnego załamania. Często występuje też różnica w wyglądzie stopu w zależności od płci psa (dymorfizm płciowy) – suki mają przeważnie łagodniejszą linię stopu niż psy.
 3. Kufa (inaczej pysk) – przednia część głowy psa, obejmująca trzewioczaszkę. U wielu ras psa kufa jest wyraźnie oddzielona od pozostałej części głowy, czyli mózgoczaszki. Linię podziału stanowi przełom czołowo-nosowy, nazywany często stopem. Kufa zakończona jest truflą. W kufie mieszczą się narządy powonienia. Długość kufy jest u psów czynnikiem decydującym o indeksie cefalicznym głowy. U psów występują trzy odmienne budowy czaszki:

dolichocefaliczna - z wyraźnie wydłużoną kufą u ras takich jak charty, collie;

mezocefaliczna - z kufą średniej długości u ras takich jak owczarek australijski, cocker spaniel;

brachycefaliczna - z krótka kufą u ras takich jak mops, pekińczyk, buldog angielski.

Długość kufy wpływa znacząco na zgryz psa. W przypadku kufy krótkiej, występującej w czaszkach brachycefalicznych najczęściej występuje przodozgryz. U ras, gdzie jest on prawidłowy, wymogiem jest, aby przy zamkniętym pysku zęby nie były widoczne.
 4. Trufla nosowa
 5. Nasada ucha
 6. Guz potyliczny
 7. Wargi - fafle używane w kynologii określenie górnych warg psa. Kształt i wielkość fafli wyraźnie rozróżnia się w zależności od rasy psa.
 8. Kąt wargowy
 9. Żuchwa
10. Podgardle
11. Kark
12. Kłąb (łac. cucula) – najwyżej wysunięty fragment grzbietu ssaka, nasada szyi. Jest terminem używanym zazwyczaj w zootechnice. W medycynie weterynaryjnej przyjęło się określać tę część okolicą międzyłopatkową (łac. regio interscapularis).
U zwierząt jest punktem odniesienia (z wyjątkiem żyraf i człowieka), mierzy się tu, za pomocą laski zoometrycznej, wysokość zwierzęcia, tzw. wysokość w kłębie.
13. Grzbiet
14. Lędźwie
15. Nasada ogona
16. Ogon
17. Udo
18. Pięta, guz piętowy
19. Śródstopie
20. Łapy
21. Podudzie
22. Kolano
23. Słabizna
24. Brzuch
25. Łokieć
26. Nadgarstek
27. Śródręcze
28. Przedramię
29. Przedpiersie, rękojeść mostka
30. Klatka piersiowa
31. Ramię
32. Łopatka
Kościec psa
Czaszka psa widok z boku:                           

1 – szczęka,
2 – kość czołowa,
3 – kość łzowa,
4 – blaszka pionowa kości podniebiennej,
5 – kość jarzmowa,
6 – kość nosowa,
7 – kość siekaczowa,
8 – kość ciemieniowa,
9 – kość międzyciemieniowa,
10 – kość skroniowa,
11 – kość potyliczna,
12 – żuchwa.
Szkielet psa domowego

A – kręgi szyjne (7 kręgów)
B – kręgi piersiowe (13 kręgów)
C – kręgi lędźwiowe (7 kręgów)
D – kręgi krzyżowe (3 kręgi)
E – kręgi ogonowe (20 -23 kręgów)
 1 – czaszka,
 2 – szczęka,
 3 – żuchwa,
 4 – kręg szczytowy,
 5 – kręg obrotowy,
 6 – łopatka,
 7 – wyrostek barkowy,
 8 – kość ramieniowa,
 9 – kość promieniowa,
10 – kość łokciowa,
11 – kości palców,
12 – kości śródręcza,
13 – kości nadgarstka,
14 – mostek,
15 – części chrzęstne żeber,
16 – żebra (13),
17 – kości palców,
18 – kości śródstopia,
19 – kości stawu skokowego,
20 – kość piętowa,
21 – kość strzałkowa,
22 – kość piszczelowa,
23 – rzepka,
24 – kość udowa,
25 – kość kulszowa,
26 – kość biodrowa.
Czaszka (cranium)

- szczęka lub kość szczękowa (maxilla s. os maxillare)
- kość siekaczowa lub międzyszczękowa (os incisivum s. intermaxillare)
- kość nosowa (os nasale)
- żuchwa (mandibula) – nieparzysta (pojedyncza), jedyna ruchoma kość szkieletu czaszki często potocznie nazywana szczęką (dolną). Jako kość pojedyncza występuje u dorosłych osobników, bowiem w okresie płodowym składa się z dwóch części – lewej i prawej – które w późniejszym okresie zrastają się w linii pośrodkowej.
- kość ciemieniowa (os parietale)

Kręgosłup

- kręg szczytowy (atlas)
- kręg obrotowy (axis)
- kręgi szyjne (vertebrae cervicales III-VII)
- kręgi piersiowe (vv. thoracice)
- kręgi lędźwiowe (vv. lumbales)
- kość krzyżowa (os sacrum)
- kręgi ogonowe (vv. coccygeae)

Kończyna piersiowa

- łopatka (scapula) – dół, szyjka, guz
- kość ramienna (humerus) – guzek mniejszy, większy, guzowatość obła, trzon, kłykieć
- kość łokciowa (ulna) – wyrostek (olecranon), trzon, głowa
- kość promieniowa (radius) – głowa (k.bliższy), trzon, bloczek (trochlea), koniec dalszy
- kości nadgarstka (ossa carpea) – dodatkowa, pośrednio-promieniowa, łokciowa, I-IV
- kości śródręcza (ossa metacarpea)
- kości palców (ossa digitorum)
- trzeszczki (ossa sesamoidea)

Klatka piersiowa (thorax)

- żebra I-XIII
- mostek (sternum)
- chrząstki żebrowe (cartilagines costales)

Kończyna miednicza

- kość miedniczna (os coxae) – guz krzyżowy (tuber sacrale), guz biodrowy (tuber coxae), trzon kości biodrowej (corpus illi), kolec kulszowy (spina ischiadica), guz kulszowy (tuber ischiadicum)
- kość udowa (femur) – dół krętarzowy (fossa trochanterica), krętarz mały (trochanter minor), trzon (corpus), bloczek (trochlea), kłykieć przyśrodkowy (condylus), nadkłykieć (epicondylus), kłykieć boczny
- kość piszczelowa (tibia) – kłykieć przyśrodkowy, trzon, kostka przyśr.
- kość strzałkowa (fibula)
- kości stępu (tarsus) – k.piętowa (calcaneum), skokowa (talus), ośrodkowa (tarsi centrale), I-IV
- kości śródstopia (ossa metatarsea)
- kości palców stopy (ossa digitorum pedis)
- trzeszczki m. brzuchatego (ossa sesamoidea)
- trzeszczka m. podkolanowego (os sesamoideum m. poplitei)

- rzepka (patella)
Mięśnie (ogólnie)

- żwacz (masseter)
- mostkowo potyliczny (sternooccipitalis)
- mostkowo-gnykowy (sternohyoideus)
- obojczykowo-ramienny (cleidobrachialis)
- zębaty dobrzuszny szyi (serratus ventralis cervicis)
- nadgrzebieniowy (supraspinatus)
- łopatkowo-poprzeczny (omotransversarius)
- czworoboczny (trapezius)
- podgrzebieniowy (infraspinatus)
- naramienny (deltoideus) cz. Łopatkowa i barkowa
- najdłuższy grzbietu (latissimus dorsi)
- trójgłowy ramienia (triceps brachii)
- ramienny (brachialis)
- prostownik promieniowy nadgarstka (extensor carpii radialis)
- prostownik wspólny palców (extensor digitorum communis)
- piersiowy głęboki (pectoralis profundus)
- skośny zewnętrzny brzucha (obliquus externus abdominis)
- prosty brzucha (rectus abdominis)
- skośny wewnętrzny brzucha (obliquus internus abdominis)
- najdłuższy uda (sartorius)
- napinacz powięzi szerokiej (tensor fasciae latae)
- pośladkowy środkowy (gluteus medius)
- półścięgnisty (semitendinosus)
- pośladkowy powierzchowny (gluteus superficialis)

Mięśnie łopatki

Strona przyśrodkowa

- podłopatkowy (subscapularis)
- nadgrzebieniowy (supraspinatum)
- obły większy (teres major)
- kruczo-ramienny (coracobrachialis)
- najszerszy grzbietu (latissimus dorsi)
- Zębaty szyi i klatki piersiowej (serratus cervicis et thoracis)

Strona boczna

- czworoboczny (trapezius)
- nadgrzebieniowy (supraspinatus)
- podgrzebieniowy (infraspinatus)
- naramienny (deltoideus)
- obły większy (teres major)

Mięśnie okolicy ramiennej

strona przyśrodkowa

- dwugłowy ramienia (biceps brachii)
- trójgłowy ramienia (triceps brachii)
- napinacz powięzi podramienia (tensor fasciae antebrachii)
- łokciowy (anconeus)
- ramienny (brachialis)
- piersiowy powierzchowny (pectoralis superficialis)
- piersiowy głęboki (pectoralis profundus)
- obojczykowo-ramienny (cleidobrachialis

strona boczna

- trójgłowy ramienia głowa długa (triceps brachii caput longum)
- trójgłowy ramienia głowa boczna (triceps brachii caput lateralis)
- dwugłowy ramienia (biceps brachii)
- ramienny (brachialis)

Mięśnie okolicy podramienia

strona przyśrodkowa

- ramienno-promieniowy (brachio-radialis)
- prostownik promieniowy nadgarstka (extensor carpii radialis)
- nawracacz obły (pronator teres)
- zginacz promieniowy nadgarstka (flexor carpii radialis)
- zginacz powierzchowny palców (flexor digitorum superficialis)
- zginacz łokciowy nadgarstka (flexor carpii ulnaris)
- zginacz głęboki palców (flexor digitorum profundum)

strona boczna

- ramienno-promieniowy (brachio-radialis)
- prostownik promieniowy nadgarstka (extensor carpii radialis)
- prostownik wspólny palców (extensor digitorum communis)
- odwodziciel długi palca (abductor digiti I)
- łokciowy (anconeus)
- prostownik boczny palców (extensor digitorum lateralis)
- zginacz łokciowy nadgarstka (flexor carpii ulnaris)

Mięśnie okolicy uda

strona przyśrodkowa

- krzyżowo-ogonowy (sacrocaudalis)
- biodrowo-lędżwiowy (iliopsoas)
- dźwigacz odbytu (levator ani)
- biodrowo-ogonowy (iliocaudalis)
- najdłuższy uda (sartorius)
- prosty uda (rectus femoris)
- obszerny (vastus medialis)
- grzebieniowy (pectineus)
- przywodziciel (adductus)
- smukły (gracillis)
- półbłoniasty (semimembranosus)
-półścięgnisty (semitendinosus)

strona boczna

- najdłuższy uda (sartorius)
- pośladkowy (gluteus medius et superficialis)
- krzyżowo-ogonowy (sacro-caudalis)
- ogonowy (coccygeus)
- napinacz powięzi szerokiej (tensor fasciae latae)
- dwugłowy uda (biceps femoris)
- bliźniacze (gemelli)
- czworoboczny uda (quadratus femoris)
- obszerny boczny (vastus lateralis)
- przywodziciel uda (adductor femoris)
- półbłoniasty (semimembranosus)
- odwodziciel tylny podudzia (abductor cruris caudalis)

Mięśnie okolicy podudzia


strona przyśrodkowa


- prostownik palców (extensor digitorum)
- brzuchaty (gastrocnemius)
- zginacz powierzchowny (flexor superficialis)
- podkolanowy (popliteus)
- piszczelowy tylny (tibialis caudalis)
strona boczna

- brzuchaty (gastrocnemius)
- zginacz palców (flexor digitorum)
- piszczelowy (tibialis cranialis)
- strzałkowy długi (peroneus longus)

Mięśnie głowy

Powierzchowne


- czołowo-tarczkowy
- międzytarczkowy
- dźwigacz kąta oka przyśrodkowy
- okrężny oka
- cofacz bocznego kąta oka
- jarzmowy
- okrężny ust
- licowy
- jarzmowo-małżowinowy
- dźwigacz nosowo-wargowy
- skórny szyi
- zwieracz szyi

Głębokie

- dźwigacz wargi górnej
- kłowy
- okrężny ust
- policzkowy
- żwacz
- skroniowy
- przyuszniczo-małżowinowy
- obojczykowo-szyjny
- mostkowo-głowowy
- mostkowo-sutkowy
- mostkowo-gnykowy
- żuchwowo-gnykowy
- dwubrzuścowy
- skrzydłowy
- najdłuższy kręgu szczytowego
- długi głowy
- tarczowo-gardłowy
- tarczowo-gnykowy
- mostkowo-tarczowy

Mięśnie szyi


Powierzchowne

- ramienno-głowowy
- mostkowo-głowowy:
- mostkowo-potyliczny
- mostkowo-sutkowy
- obojczykowo-ramienny
- czworoboczny
- nadgrzebieniowy
- łopatkowo-poprzeczny
- naramienny (część łopatkowa i barkowa)

Głębokie


- równoległoboczny szyi
- równolegoboczny głowy
- płatowaty
- zębaty szyi (serratus)
- pochyły dogrzbietowy
- pochyły środkowy
- długi głowy
- prosty klatki piersiowej
- kolcowy szyi
- prosty głowy
- skośny głowy
- skośny tylny głowy

Mięśnie brzucha


- skośny zewnętrzny brzucha
- prosty brzucha
- skośny wewnętrzny brzucha
- piersiowy głęboki
- najdłuższy klatki piersiowej i lędźwi
- biodrowo-żebrowy