STANY ZAPALNE POCHWY I MACICY U SUK

Psy jako zwierzęta towarzyszące stały się nieodzownym elementem życia człowieka i często są traktowane na równi z pozostałymi
członkami rodziny. Sprawia to, że problemy zdrowia tych zwierząt, a w tym schorzenia układu rozrodczego stają się problemami wysokiej troski ich właścicieli. Wśród schorzeń ginekologicznych u psów szczególnie istotne znaczenie mają stany zapalne błony śluzowej pochwy i macicy. Etiologia tych schorzeń nie została dotychczas w pełni wyjaśniona, przyjmuje się jednak, że w powstawaniu stanów zapalnych układu rozrodczego u psów biorą udział zarówno czynniki zakaźne jak i hormonalne.

Flora bakteryjna pochwy i macicy

Na terenie przedsionka i tylnej części pochwy suk fizjologicznie występuje saprofityczna, czyli niechorobotwórcza flora bakteryjna, której skład oraz ilość podlegają ciągłym zmianom. Z pochwy izoluje się wiele różnych rodzajów bakterii, w tym głównie hemolityczne, tj. prowadzące do rozpadu krwinek czerwonych paciorkowce (Streptococcus), bakterie z rodzaju Staphylococcus (gronkowce), Pasteurella multocida oraz Escherichia coli. Rzadziej stwierdzane są Proteus spp., Pseudomonas spp., Haemophilus somnus oraz mykoplazmy. Skład flory bakteryjnej pochwy suk ulega zmianom w zależności od fazy cyklu rujowego. Stwierdzono także występowanie różnic w składzie mikroflory u suk pochodzących z różnych hodowli a nawet pomiędzy rasami psów. Nasilone występowanie zapaleń pochwy u młodych suk oraz zjawisko ich samowyleczenia po pojawieniu się pierwszej cieczki wskazują, że osiągnięcie dojrzałości płciowej wywiera również istotny wpływ na florę bakteryjną pochwy.

W macicy zdrowej suki zasadniczo nie stwierdza się żadnych bakterii, jednak w okresie przedrujowym (proestrus) oraz podczas rui (oestrus), kiedy dochodzi do otwarcia kanału szyjki macicy bakterie bytujące w pochwie mogą migrować do macicy. Zazwyczaj mechanizmy obrony immunologicznej oraz śluz szyjki macicy powodują eliminację tych bakterii, w niektórych jednak przypadkach
drobnoustroje po przedostaniu się do światła macicy ulegają namnożeniuprowadząc do powstania stanu zapalnego
Stany zapalne pochwy

Zapalenie pochwy u suk występuje stosunkowo często a do zachorowań szczególnie predysponowane są młode, niedojrzałe płciowo zwierzęta. Ponad 70% przypadków zapaleń pochwy ma miejsce u młodych suk. Proces zapalny może dotyczyć nawet szczeniąt w 8 tygodniu życia. U starszych suk omawiane schorzenie spotykane jest rzadziej i z reguły występuje po kryciu, ciężkim porodzie lub
wziernikowaniu. Może ono towarzyszyć także stanom zapalnym macicy oraz nowotworom pochwy.

Wśród klinicznych objawów zapalenia pochwy obserwuje się obfity ropny wyciek, widoczny na wargach sromowych, świąd, saneczkowanie, wylizywanie przedsionka pochwy oraz zwiększone zainteresowanie ze strony samców. Przy wziernikowaniu stwierdza się, że błona śluzowa jest zaczerwieniona, pokryta wydzieliną śluzowo-ropną, niekiedy występują powiększone grudki chłonne. Stany zapalne pochwy będące wynikiem uszkodzeń poporodowych widoczne są jako zaczerwienienia lub zasinienia pokryte włóknikiem lub masami martwicowymi. W cięższych przypadkach temperatura wewnętrzna może być podwyższona.

Efekty terapii zapalenia pochwy u suk, które polegają zazwyczaj na płukaniu pochwy środkami odkażającymi i miejscowym oraz w razie potrzeby ogólnym stosowaniu antybiotyków, nie zawsze są zadowalające. U młodych suk objawy powracającego zapalenia pochwy cofają się z reguły po wystąpieniu pierwszej cieczki.

Z klinicznych przypadków zapaleń pochwy u suk izoluje się zazwyczaj te same rodzaje bakterii, które występują u zdrowych suk, izolaty są jednak z reguły liczniejsze i częściej stwierdza się czyste hodowle bakteryjne. Wskazuje to, że do stanów zapalnych pochwy dochodzi przy zachwianiu równowagi pomiędzy florą bakteryjną a organizmem zwierzęcia. Spadek odporności wskutek nieodpowiedniego żywienia, złych warunków utrzymania, niedoborów witaminowych czy przewlekłych chorób sprzyja nadmiernemu namnażaniu się bakterii i rozwojowi procesu zapalnego.

Stany zapalne macicy

Stany zapalne endometrium, czyli błony śluzowej macicy zajmują czołowe miejsce wśród schorzeń ginekologicznych u suk. Do powstania zapaleń macicy usposabia między innymi długi cykl rujowy oraz stosunkowo długa faza metaestralna (okres porujowy), które nie sprzyjają samowyleczeniu tego schorzenia, co obserwujemy u samic innych gatunków zwierząt. Zapalenie endometrium u suk może być skutkiem zaburzeń w inwolucji macicy po zbyt długo trwającym porodzie, spowodowanym zwłaszcza dużą liczba płodów. Do zapalenia macicy dochodzi często także po samoistnych poronieniach, z reguły niezauważanych, po poronieniach sztucznych oraz w wyniku blokowania cyklu rujowego środkami farmakologicznymi. Obserwowano także przypadki zapaleń macicy, nawet o przebiegu ostrym, powstałe w wyniku zakażenia przez psa w czasie aktu krycia. Przebieg tego rodzaju zapalenia zależy głównie od patogenności drobnoustrojów, które wniknęły do światła macicy.

Wśród stanów zapalnych macicy wyróżniamy: zespół endometritis-pyometra, poporodowe zapalenie macicy oraz podkliniczne zapalenie macicy.

Zespół endometritis-pyometra

Zespół endometritis–pyometra należy do najpoważniejszych i najczęściej stwierdzanych schorzeń macicy u suk. Dotychczas nie wyjaśniono w pełni etiopatogenezy tego schorzenia, wiadomo jednak, że u podstaw procesu chorobowego leżą zaburzenia natury hormonalnej oraz wtórne infekcje bakteryjne. Jakkolwiek stan ogólny chorych zwierząt wykazuje mniejsze lub większe odchylenia od normy – zasadnicze procesy patologiczne, rzutujące na przebieg terapii i zachowanie zdolności rozrodczych, rozwijają się w macicy.

Wyróżnia się trzy zasadnicze formy kliniczne tego zespołu: 1) ropomacicze (pyometra), 2) przewlekłe zapalenie błony śluzowej macicy (endometritis chronica) oraz 3) torbielowaty rozrost gruczołów endometrium (hyperplasia glandularis cystica). Do połowy lat osiemdziesiątych wymienione formy schorzenia uważano za oddzielne jednostki chorobowe, dokładniejsze badania pozwoliły jednak stwierdzić, że granice pomiędzy tymi schorzeniami są bardzo płynne, w związku z czym przyjęto dla nich wspólną nazwę zespół
endometritis-pyometra.

Poporodowe zapalenie macicy

Występuje zwykle przy zaburzeniach w kurczliwości mięśniówki macicy (atonia uteri). Po porodzie szyjka macicy jest otwarta i bakterie bytujące fizjologicznie w pochwie wnikają do światła macicy. W trakcie prawidłowo przebiegającej inwolucji macicy następuje ich eliminacja. Zaburzenia w motoryce macicy powodują zaleganie lochii, nadmierne namnażanie się bakterii i rozwój procesu zapalnego. Może on dotyczyć tylko błony śluzowej macicy (endometritis) lub także głębszych warstw ściany macicy (metritis). Atonia macicy może być wynikiem dużej liczby szczeniąt, długo trwającego porodu, zabiegów położniczych i schorzeń metabolicznych (hypoglikemia, hypokalcemia). Toksyny bakteryjne oraz toksyczne produkty rozkładu lochii wchłaniają się do krwioobiegu i powodują zaburzenia stanu ogólnego suki (intoksykacja poporodowa). Objawem poporodowego zapalenia macicy jest utrzymujący się wodnisty wypływ z pochwy o nieprzyjemnym zapachu, który może być krwisty, krwisto-ropny lub ropny. Przy omacywaniu stwierdza się powiększoną wiotką macicę. Przy badaniu USG widoczna jest macica wypełniona płynem. W zależności od stopnia intoksykacji suki mogą wykazywać objawy ogólne, jak osowiałość, brak apetytu, podwyższona temperatura wewnętrzna ciała. W wyniku toksemii może dojść do uszkodzenia narządów wewnętrznych i spadku ciepłoty ciała. Toksyny mogą być wydalane z mlekiem i powodować zatrucia
u szczeniąt (zespół toksycznego mleka). Leczenie polega na stosowaniu oksytocyny lub preparatów sporyszowych (ergometryna). Domacicznie i ogólnie podaje się antybiotyki. Przy złym stanie ogólnym stosuje się infuzje płynów wieloelektrolitowych i glukozy. Usunięcie zalegających w macicy lochii ułatwia płukanie pochwy ciepłym roztworem środka odkażającego z jednoczesnym masażem
macicy przez powłoki brzuszne. Sukę należy przy tym podnieść przednia częścią ciała do góry. Metodą z wyboru jest owariohysterektomia. Szczenięta należy w okresie leczenia odstawić od matki i karmić sztucznie.

Podkliniczne zapalenie macicy

U niektórych suk zwłaszcza z większych hodowli, zapalenie macicy przebiega podklinicznie i przejawia się nie zachodzeniem suk w ciażę pomimo wielokrotnych kryć. Na początku proestrus stwierdza się w rozmazie liczne bakterie, komórki nabłonka są uszkodzone i występują komórki zapalne (limfocyty, monocyty). Przy podklinicznym zapaleniu macicy można stosować antybiotyki w proestrus (faza
przedrujowa) lokalnie i ogólnie 2-3 razy w odstępie 2 dni. Lokalnie antybiotyki podaje się w objętości 2-5 ml przy pomocy metalowego kateteru, który wprowadza się w okolice szyjki macicy przy pomocy wziernika. Po aplikacji antybiotyku zad suki należy podnieść na kilka minut do góry. Terapia taka prowadzi z reguły do wyleczenia i w okresie rui właściwej suki mogą być kryte lub unasieniane.